معرفی محاکم نظامی و آدرس دادگاه های نظامی استان قم
مقدمه
رسیدگی به جرائم اشخاصی که در نیروهای مسلح خدمت میکنند، تابع قواعد ویژهای است و برخلاف بسیاری از جرائم، همواره در صلاحیت دادگاههای عمومی قرار نمیگیرد. قانونگذار با توجه به حساسیت مأموریت نیروهای مسلح، ضرورت حفظ نظم و انضباط نظامی و ویژگیهای خاص جرائم مرتبط با وظایف نظامی، مرجع مستقلی را برای رسیدگی به این دسته از پروندهها پیشبینی کرده است که از آن با عنوان محاکم نظامی یا دادگاههای نظامی یاد میشود.
بسیاری از مردم تصور میکنند هر جرمی که توسط یک نظامی ارتکاب پیدا کند، در دادگاه نظامی رسیدگی میشود؛ در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست. تنها دستهای از جرائم در صلاحیت این محاکم قرار میگیرند و سایر جرائم ممکن است در دادگاههای کیفری عمومی رسیدگی شوند. به همین دلیل، تشخیص صلاحیت مرجع رسیدگی، یکی از نخستین و مهمترین موضوعات در پروندههای کیفری مربوط به نظامیان است.
در این مقاله، ضمن معرفی محاکم نظامی، انواع دادگاههای نظامی، حدود صلاحیت آنها، تفاوت این مراجع با دادگاههای عادی و آدرس دادگاه های نظامی استان قم بررسی میشود.
- فهرست مطالب
- مفهوم و انواع دادگاه های نظامی
- صلاحیت انواع دادگاه های نظامی
- تفاوت محاکم نظامی و محاکم عادی
- آدرس دادگاه های نظامی استان قم
- نتیجهگیری
مبحث اول: مفهوم و انواع دادگاه های نظامی
محاکم نظامی از مراجع خاص قوه قضاییه هستند که به جرائم خاص اعضای نیروهای مسلح رسیدگی میکنند. این محاکم در قالب سازمان قضایی نیروهای مسلح فعالیت میکنند و دارای دادسرا و دادگاههای اختصاصی هستند. هدف از ایجاد این مرجع تخصصی، رسیدگی دقیقتر به جرائمی است که به دلیل ارتباط مستقیم با مأموریتهای نظامی، انضباط سازمانی و امنیت نیروهای مسلح، نیازمند دانش و رویهای متفاوت از محاکم عمومی هستند.
6 نوع دادگاه نظامی وجود دارد که با توجه به مرحله ی رسیدگی، اهمیت جرم ارتکابی و اینکه شرایط جنگی وجود دارد یا خیر به جرائم نظامیان رسیدگی می نماید. این شش دادگه عبارتند از:
1.دادگاه نظامی یک
2.دادگاه نظامی دو
3. دادگاه تجدید نظر نظامی
4. دادگاه نظامی دو زمان جنگ
5. دادگاه نظامی یک زمان جنگ
6. دادگاه تجدیدنظر نظامی زمان جنگ
مبحث دوم: صلاحیت ذاتی انواع دادگاه های نظامی
یکی از مهمترین موضوعات در پروندههای کیفری، تشخیص مرجع صالح برای رسیدگی است. در خصوص کلیه ی محاکم نظامی یک قاعده ی کلی در مورد صلاحیت که وجود دارد این است که تنها جرائمی در صلاحیت این دادگاهها قرار دارند که اعضای نیروهای مسلح در ارتباط با وظایف و مسئولیتهای نظامی یا انتظامی خود مرتکب شده باشند.در واقع وظایف و مسئولیت های نظامی یک شخص باید زمینه سار وقوع آن جرم گردد.
بنابراین صرف نظامی بودن مرتکب جرم، به تنهایی موجب صلاحیت دادگاه نظامی نمیشود. برای مثال، اگر یک نظامی مرتکب جرمی شود که هیچ ارتباطی با وظایف سازمانی او نداشته باشد، ممکن است پرونده در دادگاه کیفری عمومی رسیدگی شود.
نکته: کلیه ی جرائمی که ضابطان دادگستری در مقام ضابط قضایی انجام می دهند از شمول جرائم در صلاحیت دادگاه های نظامی خارج است. حال که قاعده ی کلی صلاحیت مشخص گردید در ذیل صلاحیت هریک از مراجع نظامی به طور خاص بررسی می گردد.
1. دادگاه نظامی دو
این دادگاه مرجع عمومی رسیدگی به جرائم نظامیان، که در راستای وظیفه انجام می شود است. یعنی اصولا هر جرمی که اعضای نیروهای مسلح، در راستای وظایف ومسئولیت های نظامی خود انجام می دهند در این دادگاه رسیدگی می گردد. مگر در موارد صلاحیت پنج دادگاه دادگاه دیگری که در ذیل آمده است قرار بگیرد.
2. دادگاه نظامی یک
با توجه به این که رسیدگی به جرائم که مجازات هایی سنگینی چون سلب حیات را داراست، نیاز به دقت و اعلام نظر افراد بیشتری دارد، برخی جرائم اعضای نیروهای مسلح با تعدد قضات در دادگاه نظامی رسیدگی می گردد.این جرائم عبارتند از:
الف- جرایم موجب مجازات سلب حیات
ب- جرایم موجب حبس ابد
پ- جرائم موجب مجازات قطع عضو یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان نصف دیه کامل یا بیش از آن
ت- جرائم موجب مجازات تعزیری درجه سه و بالاتر
ث- جرایم سیاسی و مطبوعاتی
3. دادگاه تجدید نظر نظامی
دادگاه های تجدیدنظر نظامی دو، به اعتراضاتی که نسبت به آرای صادره از محاکم نظامی دو انجام می شود رسیدگی می نمایند.
4.دادگاه نظامی دو زمان جنگ
قانونگذار با توجه به مقتضیات رسیدگی به پرونده ها مربوط به جنگ، سه دادگاه را نیز به عنوان دادگاه های مربوط به جنگ پیش بینی نموده است . دادگاه نظامی دو زمان جنگ دادگاهی است که اصولا به جرائم ارتکابی توسط اعضای نیروهای مسلح که مربوط به وظایف نظامی ایشان است در شرایط جنگ رسیدگی می کند مگر مواردی که دادگاه های دیگر نظامی جنگ صالح باشند. جرائم مربوط به جنگ عبارتند از :
الف - کلیه جرائم ارتکابی در مناطق عملیاتی در حدود صلاحیت سازمان قضائی
ب - جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی در حدود صلاحیت سازمان قضائی
پ - جرائم مربوط به امور جنگی مرتبط با اقدامات عملیاتی، گرچه محل وقوع آن خارج از مناطق عملیاتی باشد.
5. دادگاه نظامی یک زمان جنگ
برخی جرائم نیروهای مسلح که مربوط به انجام وظاف ایشان است و مربوط به زمان جنگ است با توجه به شدت مجازات نیازمند دقت و تعدد نظر رسیدگی است بنا براین این جرائم در دادگاه نظامی یک زمان جنگ با تعدد قاضی رسیدگی می گردد.این جرائم عبارتند از:
الف- جرایم موجب مجازات سلب حیات
ب- جرایم موجب حبس ابد
پ- جرائم موجب مجازات قطع عضو یا جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان نصف دیه کامل یا بیش از آن
ت- جرائم موجب مجازات تعزیری درجه سه و بالاتر
ث- جرایم سیاسی و مطبوعاتی
6. دادگاه تجدید نظر نظامی زمان جنگ
این داگاه به اعتراضاتی که متهم یا شاکی نسبت به آرای صادره از دادگاه نظامی دو زمان جنگ دارند رسیدگی می نماید.
مبحث سوم: برخی تفاوتهای محاکم نظامی و محاکم عادی
محاکم نظامی با رویکردی تخصصی، اما اصولا همانند دادگاه های دیگر اقدام به رسیدگی به جرائم می نمایند.با این حال تفاوت هایی توسط قانون برای دادگاه های نظامی در نظر گرفته شده است. برای مثال احضار متهم در این محاکم اصولا از طرق فرمانده ی متهم یا مسئول مافوق او انجام می شود. موارد بازداشت موقت در دادگاه های نظامی زمان جنگ بسیار موسع تر از محاکم عادی درنظر گرفته شده است. وکلای با تابعیت خارجی در این دادگاه قادر به وکالت نیستند. قواعد خاصی برای مرور زمان وجود دارد. انتشار آرای دادگاه های نظامی علی الاصول ممنوع است. مدت زمان کوتاه تری برای اعتراض به آرای محاکم نظامی زمان جنگ وجد داردو مواردی از این دست را می توان تفاوت های دادگاه های نظامی با محاکم کیفری عادی دانست.
مبحث چهارم: آدرس دادگاه های نظامی استان قم
مرجع رسیدگی به پروندههای مربوط به جرائم نظامی در استان قم، سازمان قضایی نیروهای مسلح استان قم است که دادسرا و دادگاههای نظامی استان در آن مستقر هستند.کلیه ی مراجع نظامی اعم از دادگاه نظامی یک و دو ودادگاه تجدید نظر نظامی در این محکمه مستقر است. آدرس دقیق این محکمه را می توان به این صورت بیان نمود:
قم، بلوار امام موسی صدر، بین کوچه ی 37 و 39، جنب آستان امام زادگان احمد علی، سازمان قضایی نیروهای مسلح استان قم.
لوکیشن این مجتمع روی نقشه نیز عبارت است از:
پیش از مراجعه حضوری، بهتر است از ساعات کاری، مدارک مورد نیاز و شعبه مورد رسیدگی اطمینان حاصل شود؛ زیرا بسته به نوع پرونده، ممکن است رسیدگی در شعبه یا مرجع مشخصی انجام شود.
نتیجهگیری
محاکم نظامی از مراجع تخصصی قوه قضاییه هستند که با هدف رسیدگی به جرائم مرتبط با وظایف خاص نیروهای مسلح تشکیل شدهاند. شناخت حدود صلاحیت این دادگاهها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همه جرائم اشخاص نظامی در دادگاه نظامی رسیدگی نمیشود و تشخیص مرجع صالح، نخستین گام در هر پرونده است.
همچنین تفاوت ساختار، صلاحیت و شیوه رسیدگی در محاکم نظامی با دادگاههای عمومی، موجب شده است که این پروندهها از پیچیدگی بیشتری برخوردار باشند. بررسی دقیق مقررات، ارزیابی ادله و رعایت تشریفات آیین دادرسی میتواند نقش تعیینکنندهای در نتیجه پرونده داشته باشد. از این رو، بهرهگیری از دانش تخصصی حقوقی و آشنایی با رویه سازمان قضایی نیروهای مسلح، برای اشخاصی که به عنوان شاکی یا متهم در این مراجع حضور مییابند، اهمیت قابل توجهی دارد.
